در طراحی سیستم های بهداشتی-درمانی همیشه از سطوح سه گانه پیشگیری یاد می کنند. به نظر من این جا هممحققین برجسته نظام سلامت در ایران کم لطفی کرده اند و بی توجه از کنار ثبت یک ایده جدید و انقلابی به نام خودشان رد شده اند. ما بی شک در ایران به یک سطح چهارم پیشگیری احتیاج داریم که بنا به تعریف می تواند در بردارنده اقداماتی باشد که پس از مرگ اشخاص -بدون وجود عامل مسری و عفونی- اعمال می شوند تا از مرگ مورد مشابه جلوگیری شود. ممکن است بگویید این که همان سطح اول است. اما به هیچ وجه این طور نیست. خودتان با دقت بیشتر به تفاوت های فاحش میان این سطح جدید پیشنهادی و سطح اولیه پی خواهید برد. هر چند وجود تشابهات ماهوی میان دو سطح انکارناپذیر بوده فلذا با اضافه کردن این سطح به سه سطح قبلی به نوعی یک چرخه در سطوح پیشگیری به وجود می آید و ته این سطح آخر به سر آن سطح اول وصل می شود. به گمانم این قضیه چرخه برای محققین بهداشتی بسیار اغوا کننده است. اساسا چرخه در بیولوژی و پزشکی چیز جالب و مقبولی است: از راهکار های who گرفته تا فلوچارت های خاریسون همه جا به این چرخه ها بر می خوریم.
از دیگر سو در وضعیت فعلی ایران انجام هر اقدامی در جهت کاهش موربیدیتی احمقانه و نابجاست. همه ی سعس محققین باید بر تعدیل مورتالیتی متمرکز باشد. دلایل و راه های مردن به مراتب بیشتر و موثرتر از بیماری و معلولیت و ناتوانی ست.
این حرف ها شاید هیچ وقت به جایی نرسد. اما به قول نصرت رحمانی:
" وقتي صداي حادثه خوابيد
بر سنگ گور من بنويسيد:
يك جنگجو كه نجنگيد
- اما شكست خورد. "

